0.11 Kickoff'tan yarışmaya

Kickoff ve oyunu öğrenmek

Sezonun oyunu kickoff yayınıyla açıklanıyor. FIRST bu yayında yeni sahayı, oyun parçalarını ve robotların yapacağı görevleri bir videoyla gösteriyor. Videoyu izlediğinizde sahanın nasıl kurulduğunu, hangi parçanın nereye taşındığını ve maçın neye benzediğini görüyorsunuz. Robotun temel işlerini öğrenmek için bu günü beklemek gerekmiyor, şasi, elektronik ve sürüş oyundan bağımsız çalışılabiliyor.

Video size genel fikri veriyor, bir görevin hangi koşulda puan getirdiğini ve robotun hangi sınırlar içinde kalması gerektiğini ise Competition Manual yazıyor. FIRST kitabın tam sürümünü kickoff günü yayımlıyor. Öncesinde yayımlanan ön sezon önizlemesi ise tamamlanmış bir metin değil, oyunun kendisini de içermiyor. Videoyu izlemekle kuralı kontrol etmek ayrı işler ve biri ötekinin yerine geçmiyor.

FIRST'ün dünyaya açık yayını ile Türkiye'deki kickoff buluşması aynı şey değil. Takımların bir araya geldiği programın yeri, saati ve katılım koşulları FTC Türkiye kickoff sayfasında duyuruluyor.

Oyun açıklandıktan sonra kurallar olduğu gibi kalmıyor. FIRST sezon boyunca Team Updates adıyla değişiklik yayımlıyor, kural sorularını da resmî Q&A üzerinden cevaplıyor. Bir görev üzerinde karar vermeden önce metnin güncel haline bakmak, sonradan çalışmayı boşa çıkaran bir değişikliği erken görmenizi sağlıyor. Bu kanalların nerede olduğu ve nasıl takip edildiği 0.5 Destek ve haber kanalları dersinde.

Robotun yapacağı görevleri seçmek

Oyunu tanıdıktan sonraki iş, robotunuzun sahada hangi işleri yapacağına karar vermek. Bu kararı görev adlarından değil sahadaki hareketlerden başlatabilirsiniz. Oyun parçasını yerden almak, bir yerden bir yere taşımak, belirli bir hedefe bırakmak ya da sahanın bir bölgesine ulaşmak tek tek düşünülebilecek işler. Hangi hareketin puan getirdiğini ve hangi koşulda sayıldığını sonra Manual'den kontrol ediyorsunuz.

Bir görevin puanı tek başına kararı vermiyor. Aynı masada o hareketin yapılabilirliği, maç boyunca tekrar edilip edilemeyeceği, elinizdeki parçalar, takımın deneyimi ve ayırabildiğiniz zaman da duruyor. Yüksek puanlı bir hedef daha karmaşık bir düzenek istiyorsa o düzeneği kurmak ve çalışır halde tutmak sezonun içinden zaman alıyor. Daha düşük puanlı bir hareketi her maçta güvenle tekrarlamak ile bir kere denenip tutmayan yüksek hedefi denemek farklı sonuçlar veriyor. Bunlar düşünme biçimini göstermek için kurulmuş varsayımsal örnekler, sezonun gerçek puanları Manual'de.

İlk robotunuzda daha dar bir görev grubuna odaklanmak elinizdeki seçeneklerden biri. Az iş yapan robotun kendiliğinden daha çok puan aldığını söylemiyoruz, takımın bir şeyi çalışır hale getirmek için ne kadar zamanı olduğunu takım kendisi biliyor. Robotun boyutu ve üzerinde kullanılabilecek parçalar da tasarım kararınızı sınırlıyor, bu sınırların sayıları güncel Manual'de duruyor.

İlk seçiminiz değişebilir ve değişmesi bir geri adım sayılmıyor. Küçük bir denemede bir fikrin beklediğiniz işi yapmadığını görmek, bütün robotu kurmadan kararı değiştirme imkânı veriyor. Bir sonraki bölüm bu denemenin nasıl fiziksel hale geldiğine bakıyor.

Şasiden görev yapabilen robota

Robotun yapımı şasiyle başlıyor. Şasi kurulduktan sonra elektronik parçalar yerine yerleşiyor, kablolar bağlanıyor, cihazların yazılımları hazırlanıyor ve ilk programla robot sürülebilir hale geliyor. Bu sıranın her adımı ayrı bir uygulama işi, ikisi 1.1 Şasi montajı ve 1.2 Elektronik yerleşimi ve kablolar derslerinde ele alınıyor.

Oyun görevi için düşündüğünüz hareketi denemek adına bütün robotu baştan yapmanız gerekmiyor. Bir parçayı tutma ya da kaldırma fikrini kartondan, elinizdeki tek bir profilden veya ayırabildiğiniz birkaç parçadan kurulmuş küçük bir düzenekte deneyebilirsiniz. Böyle bir deneme parçasına prototip deniyor. Her fikrin önce kartondan sonra metalden yapılması gibi bir sıra yok, denemenin işi fikrin tutup tutmadığını göstermek. Böyle bir deneme size hareketin gerçekten işe yarayıp yaramadığını, ne kadar yer kapladığını ve hangi noktada takıldığını robotun tamamını harcamadan gösteriyor.

İşe yarayan bir mekanizma robota takıldığında iş bitmiyor. Mekanizmanın bağlantıları ve hareket alanı robotun üzerinde birlikte deneniyor, çünkü tek başına çalışan bir parça robota takılınca başka bir parçaya, kabloya veya şasinin kendisine takılabiliyor. Robot üzerinde çalışırken uyulacak güvenlik koşulları 0.6 Güvenli çalışmak dersinde duruyor.

Yazılım mekaniğin bitmesini beklemiyor. Robot sürülebilir hale geldiği anda sürüş kodu üzerinde çalışılabiliyor, mekanizmaların hareketleri de eklendikçe programa giriyor. Robota yeni bir parça eklendiğinde ya da bir bağlantı değiştiğinde mekanik ve yazılım birlikte yeniden deneniyor. Çalışan bir programın yedeğini elinizde tutmak, bir değişiklikten sonra geri dönebilmenizi sağlıyor.

İlk sürülebilen robot aynı zamanda sürücünün üzerinde çalışmaya başlayabileceği araç. Bütün mekanizmaların bitmesini beklememek, sonraki bölümde anlatılan antrenmanın erken başlamasına imkân veriyor. Bu sırada takımın kayıt, sponsor ve jüri tarafındaki işleri de teknik çalışmayla birlikte yürüyebiliyor.

Test ve sürücü antrenmanı

İyi bir robot sahada kendiliğinden puan almıyor. Sahadaki karşılığı, sürücünün o robotla yapabildikleri kadar. Test ile antrenman bu yüzden aynı denemenin içinde yürüse de aynı şey değil. Test robotun çalışmasını geliştiriyor, antrenman ise sürücünün robotu kullanmasını geliştiriyor. Bir mekanizma kusursuz çalışırken sürücü onu maç hızında kullanamıyorsa sahada görünen sonuç yine düşük oluyor.

Antrenman ilk sürüşle başlayabiliyor. Sürücü önce ileri gitmeyi, dönmeyi, istediği noktada durmayı ve bir hedefe yaklaşmayı çalışıyor. Bunlar oturduktan sonra mekanizmayı kullanmak ekleniyor. Sürücüyü robotun tamamen bitmesine kadar bekletmek, antrenmana kalan süreyi sezonun en dar yerine sıkıştırıyor. Robotun ne kadar hızlandığını, durmadan önce ne kadar kaydığını ve dar bir alanda nasıl döndüğünü sürücü ancak sürerek tanıyor.

Mekanizmalar eklendikçe sürüş ile mekanizma komutlarını birlikte kullanmayı deneyin. Hangi işin hangi düğmeye bağlandığı, sürücünün hedefi görebilmesi ve robotu doğru konuma getirebilmesi işin sonucunu değiştiriyor. Aynı işi takımdan birkaç kişiye denetip aralarından sürücüyü seçmek işinize yarayabilir. Bunun için bir sınav ya da belirli bir tekrar sayısı gerekmiyor.

Tek tek çalışan hareketler bir noktada maçın akışı içinde birleştiriliyor. Otonom bölümü, sürücü kontrolü ve maç arasındaki hazırlık arka arkaya denendiğinde robotun ve takımın gerçek düzende nasıl çalıştığı görünüyor. Maç sürelerini bu provaya oturtabilirsiniz. Tam bir saha kuramıyorsanız hedefin mesafesini ve konumunu benzeten güvenli bir alan da çalışmayı taşıyor, bu alanın yarışma koşullarının aynısı olduğunu varsaymamak koşuluyla.

Bir hareketin bir kere tutması, o hareketin çalıştığının kanıtı sayılmıyor. Tekrarlayan takılmalar, kaçırılan hedefler veya zamanla gevşeyen bağlantılar göründüğünde hem robota hem kullanım biçimine bakılıyor. Robotta bir şey değiştirildikten sonra aynı deneme yeniden yapılıyor. Hatanın kaynağını peşinen sürücüye ya da en son eklenen parçaya yazmak, gerçek nedeni aramayı geciktiriyor.

Sürücü çalışmasına ayrılan zaman, robotun sahip olduğu imkânın sahada görünür hale gelmesini sağlıyor. Takvimi geriye doğru yazmayan takımlarda bu zaman en sona kalıyor, mekanik şubatta hâlâ bitmemiş oluyor ve robot neredeyse test edilmemiş halde sahaya çıkıyor.

Jüri ve yarışma hazırlığı

Robotun çalışması takımın yaptığı işin bir yarısı, öteki yarısı bu işi anlatabilmek. Neyi denediğinizi, hangi tercihi neden yaptığınızı ve bir denemeden ne öğrendiğinizi gösteren notlar, çizimler ve fotoğraflar sezon boyunca birikiyor. Bu birikim jüri görüşmesinde anlatacaklarınızın ve portfolyonun malzemesi oluyor. Sezonun sonunda geriye dönüp hatırlamaya çalışmak yerine, denemeleri yapıldıkları sırada kaydetmek elinizde anlatılacak bir iş bırakıyor.

Portfolyo hazırlamak ve görüşmeye hazırlanmak zaman isteyen işler. Hangi belgenin istendiği, görüşmenin nasıl yürüdüğü ve hangi ödülün hangi koşulu aradığı güncel Manual'den kontrol ediliyor, çünkü bu koşullar sezondan sezona değişebiliyor. Her ödül portfolyo istemiyor, bu yüzden takımın hedeflediği ödüle göre hazırlık yapmak mümkün.

Çalışan bir robotun yarışma kurallarına da uyması gerekiyor. Etkinlikte robot ve ilgili donanım robot kontrolünden, yani inspection'dan geçiyor. Yarışmaya gitmeden önce robotu güncel resmî kontrol listesiyle gözden geçirmek, düzeltilecek bir şeyi hâlâ atölyedeyken görmenizi sağlıyor. Sezonun resmî formu henüz yayımlanmamışsa takımın kendi kontrolü bu formun yerine geçmiyor.

Etkinlik öncesi hazırlık robotun dışına da çıkıyor. Etkinliğin yeri ve saatleri, ulaşım, istenen belgeler, bataryalar ve şarj cihazı, temel aletler ve kırılma ihtimali olan parçaların yedekleri birlikte düşünülüyor. Çalışan programın yedeğinin de yanınızda erişilebilir olması gerekiyor. Bir parçanın yedeğini götürmek, o parça etkinlik günü kırıldığında maç kaçırmamanızı sağlıyor. Neyin ne kadar gerektiği takımın kendi robotuna ve yolculuğuna göre değişiyor.

Hazırlığını yapmış bir takım etkinlik alanına vardığında kayıt, pit alanının kurulması, robot kontrolü ve maç sırası ile karşılaşıyor. Günün bu akışı 0.12 Yarışma günü ve pit dersinde anlatılıyor.

Ekler

• FIRST oyun ve sezon sayfası
• 2026-27 Competition Manual
• FTC Türkiye kickoff programı
• 0.2 Ödüller ve dünyaya giden yol
• 0.5 Destek ve haber kanalları
• 0.6 Güvenli çalışmak
• 1.7 Gamepad ile motor kontrolü
• 1.8 Kod yedeği ve yeniden çalıştırma
• 0.K Kaynaklar ve basılacaklar