0.1 FTC nedir

FTC, FIRST adlı kuruluşun düzenlediği FIRST Tech Challenge yarışmasının kısaltması. Öğrencilerin takımlar kurarak robot tasarladığı, yaptığı ve programladığı uluslararası bir program. Takımınızla oyunun görevlerini yapabilecek bir robot geliştiriyor, sonra robotunuzu turnuvaya götürüp diğer takımlarla yarışıyorsunuz.

FIRST 1989'da Amerika Birleşik Devletleri'nde kuruldu. FIRST Tech Challenge ise 2005'te pilot programla başladı ve o günden beri her sezon yeniden düzenleniyor. 2024-25 sezonunda 81 ülkeden 109.000'den fazla öğrenci FTC takımlarında yarıştı. FIRST'ün farklı yaş grupları için düzenlediği başka robotik yarışmaları da var, FTC bunların ortaokul ve lise çağındaki öğrencilere yönelik olanı. Robotu öğrenciler tasarlıyor ve yapıyor. Yetişkin bir mentör takıma yol gösteriyor.

Türkiye'de programı Fikret Yüksel Vakfı yürütüyor. Dünyada 12 ile 18 yaş arasındaki öğrenciler katılıyor, Türkiye'de ise program ortaokul öğrencilerine yönelik yürüyor. Kayıt bilgileri, etkinlik tarihleri ve Türkçe kaynaklar ftcturkiye.org adresinde yayımlanıyor.

Oyunda robotlar ne yapıyor

Her sezonun kendine ait bir oyunu var. Oyun, robotların sahada yapacağı görevleri ve bu görevlerin kaç puan getirdiğini belirliyor. Görevler her sezon değişir, mantık aynı kalır. Robot oyunun istediği işi ne kadar çok ve ne kadar düzgün yaparsa takım o kadar çok puan toplar.

2024-25 sezonunun oyunu INTO THE DEEP'ti. Sahada renkli oyun parçaları duruyordu. Robotlar bu parçaları yerden alıp yüksekteki sepetlere bırakınca puan kazanıyordu.

Böyle bir görev için robotun parçanın yanına gitmesi, onu alması ve sepetin içine bırakabilecek kadar kaldırması gerekiyordu. Tekerlekler robotu sahada gezdiriyor, parçayı tutup kaldırmak içinse ayrı bir düzen gerekiyor. Robot, her biri kendi işini yapan bu düzenlerden kuruluyor. Robotun belirli bir işi üstlenen bu bölümlerine subsystem deniyor.

Bir oyunda genelde birden çok görev bulunuyor ve her görevin puanı aynı olmuyor. Hangi işin kaç puan getirdiği, oyunla birlikte açıklanan kurallarda yazılı. Bir takım bu görevlerin hepsini yapmak zorunda değil. Hangi görevleri seçeceğinize ve robotunuzun bu işi nasıl yapacağına takım olarak siz karar veriyorsunuz.

Kurallar bütün takımlar için aynı, fakat robotların birbirinin kopyası olması gerekmiyor. Aynı parçayı almak ve aynı sepete bırakmak için farklı düzenekler tasarlanabiliyor. Aynı oyunu okuyan iki takım birbirinden çok farklı robotlar çıkarabiliyor.

Bir maç nasıl oynanıyor

Robotlar sahaya tek tek çıkmıyor. Bir maçta sahada dört robot oluyor, ikişer ikişer iki grup karşı karşıya geliyor. Bir grup kırmızı, öteki mavi. Aynı tarafta yarışan iki takımın oluşturduğu gruba ittifak deniyor.

Görevlerden kazanılan puanlar tek tek robotlara değil, ittifakın hanesine yazılır. Her takım kendi robotunu geliştiriyor, fakat maç sırasında ortağıyla iş bölümü yapıyor. Aynı takım bir maçta ortağınız, başka bir maçta rakibiniz olabilir.

Maç başladığında sürücüler robota anlık komut vermiyor. Robot önceden hazırlanmış programını çalıştırıyor ve sensörlerden, yani çevresini algılayan parçalardan gelen bilgiye göre karar verebiliyor. Bu bölüme otonom deniyor.

Otonom bittikten sonra sürücüler oyun kumandası (gamepad) ile robotu yönetiyor. Robotun sürücü komutlarını izlediği bu bölüme teleop deniyor.

Bazı oyunlarda maçın sonuna ayrılmış görevler oluyor. Takımlar bu görevlerden de puan kazanabiliyor. Maçın bu son bölümüne endgame deniyor.

Maç bitince iki ittifakın topladığı puanlar karşılaştırılıyor. Puanı yüksek olan ittifak maçı kazanıyor. Bir turnuvada aynı takım gün boyunca birkaç maç oynuyor ve ortağı maçtan maça değişiyor.

Maçların sonuçları takımın turnuva sıralamasını etkiliyor.

Her sezon yeni bir oyun

Takımlar her yıl aynı oyuna hazırlanmıyor. Oyunun konusu ve görevleri her sezon değişiyor. Yeni oyun eylül ayında bütün dünyaya aynı anda açıklanıyor. Hiçbir takım oyunu diğerlerinden önce öğrenmez. Yeni oyunun açıklandığı bu etkinliğe kickoff deniyor.

2026-27 sezonunun oyunu BIOBUZZ. Kickoff'tan sonra takımlar açıklanan görevleri inceliyor, robotlarını bu görevlere göre geliştiriyor ve birkaç ay sonra turnuvalarda karşılaşıyor.

Takımlar sezon boyunca aynı oyun üzerinde çalışıyor. Bir turnuvada eksik kalan yerleri sonraki turnuvaya kadar geliştirebiliyorlar.

Hangi görevin kaç puan getirdiği ve robotun hangi kurallara uyması gerektiği resmî kural kitabında yazıyor. Buna Competition Manual deniyor. FIRST kitabın tam sürümünü kickoff günü yayımlıyor, sezon boyunca da açıklama ve değişiklik ekleyebiliyor.

Türkiye'deki etkinliklerin tarihleri her sezon değişir ve ftcturkiye.org'da duyurulur.

Jüri ve FIRST Championship

Turnuvada yalnız sahadaki maçlar değerlendirilmiyor. Her takım, sezon boyunca ne yaptığını ve neden yaptığını jüriye anlatıyor. Bu konuşmaya jüri görüşmesi deniyor.

Takım bu çalışmaları kısa bir belgede de anlatabiliyor. Belgede robotun nasıl tasarlandığı, nelerin denendiği ve nelerin işe yaramadığı yazıyor. Bu belgeye portfolyo deniyor. Bazı ödüller için portfolyo gerekiyor.

Ödüllerin çoğu bu değerlendirmeyle veriliyor. Sahada kaybeden bir takım jüride sezonun en iyi takımı seçilebiliyor. Görüşmeye ve portfolyoya hazırlanmayı 0.11 Kickoff’tan yarışmaya dersinde göreceğiz.

Türkiye'de sezon bölge turnuvalarıyla başlıyor. Buralarda hak kazanan takımlar Türkiye Şampiyonası'na katılıyor. Türkiye Şampiyonası'ndan da FIRST'ün Türkiye'ye ayırdığı kontenjan kadar takım dünya şampiyonasına gidiyor.

Dünya şampiyonası Amerika Birleşik Devletleri'nde düzenleniyor ve dünyanın farklı yerlerinden gelen takımları aynı sahada bir araya getiriyor. Bu etkinliğe FIRST Championship deniyor.

Bir turnuvadan ötekine ilerlemede hem saha sonuçları hem jüri ödülleri etkili oluyor. Bu sonuçların nasıl puana dönüştüğünü ve hangi takımların gitmeye hak kazandığını 0.2 Ödüller ve dünyaya giden yol dersinde göreceğiz.

Ekler

• FIRST Tech Challenge programı
• FTC Türkiye sezon kaynakları ve duyuruları
• INTO THE DEEP resmî oyun kitabı
• FIRST Championship
• 0.11 Kickoff’tan yarışmaya oyunu okumak, görev seçimi, portfolyo ve görüşme hazırlığı
• 0.14 İttifak seçimi, playoff ve ilerleme ittifak seçimi ve turnuvanın eleme maçları