Dokümanlar · ← Blog yazıları

Robotik

Röle nedir, nasıl çalışır? NO, NC, COM ve Arduino ile röle bağlantısı

Probot Studio

Read in English

Bu yazıda ne yapacağız?

  1. Rölenin içine bakıp nasıl "tık" diye çektiğini göreceğiz.
  2. NO, NC ve COM uçlarının farkını öğreneceğiz.
  3. Röleyi Arduino Uno'ya doğru yoldan bağlayıp kodla açıp kapatacağız.
  4. START ve STOP butonlu mühürleme devresini deneyeceğiz.
  5. Bir rölenin sağlam olup olmadığını multimetreyle test edeceğiz.

Neden işe yarar? Arduino pini yalnızca küçük bir akım verir. Röle bu küçük sinyalle 12 V'luk bir pompayı, lambayı ya da LED şeridi, devreyi Arduino'dan ayrı tutarak açıp kapatır.

Rölenin içi: demir çekirdeğe sarılı bobin, menteşeli palet ve yay. Bobine 5 V gelince palet çekilir, COM ucu NC'den NO'ya geçer ve 12 V lamba yanar

Röle nedir, ne işe yarar?

Röle, elektrikle kumanda edilen bir anahtardır: küçük bir bobin akımı, ayrı bir devredeki kontağı açar ya da kapatır. İki devre arasında elektriksel bağ yoktur, aradaki iş mıknatıs ve yayla yapılır.

Güvenlik: Bu yazıdaki her örnek 12 V ve altındadır. Röle modüllerinin üstünde "250VAC" yazsa da 220 V şebekeyi bağlamak yetkili bir elektrikçinin işidir: kapalı kutu, sigorta ve sertifikalı ürün ister. Öğrenciler ve takımlar şebeke kablosu bağlamaz.

Röle nasıl çalışır?

Bobinden akım geçince demir çekirdek mıknatıslanır ve paleti (armatür) kendine çeker. Akım kesilince yay paleti geri çeker.

  1. Bobin boşta: yay paleti yukarıda tutar, COM ucu NC'ye değer.
  2. Bobine gerilim gelir: manyetik alan paleti çeker, COM NO'ya geçer. Duyduğunuz "tık" budur.
  3. Gerilim kesilir: yay paleti geri çeker, COM yine NC'ye döner.

Datasheet'e göre bu röle en geç 10 ms'de çeker. Bobin, anma geriliminin en fazla %75'inde (5 V'luk bobin için 3,75 V) çekmeyi garanti eder.

NO, NC ve COM ne demek?

İki panel: bobin boştayken COM NC'ye bağlı, NO açık; bobin enerjiliyken COM NO'ya bağlı, NC açık

Uç Açılımı Bobin boştayken Bobin enerjiliyken
COM Common, ortak uç NC'ye bağlı NO'ya bağlı
NO Normally Open, normalde açık Açık COM'a bağlı
NC Normally Closed, normalde kapalı COM'a bağlı Açık

Kural: "Röle çekince yansın" istiyorsanız yükü COM ile NO arasına bağlayın. "Röle çekince sönsün" istiyorsanız COM ile NC arasına.

Röle sembolü

Röle sembolü: A1 ve A2 uçlu dikdörtgen bobin, kesikli çizgiyle bağlı iki yollu kontak; 11 COM, 12 NC, 14 NO

Şemada bobin bir dikdörtgendir (A1, A2), kontak bobin boştaki haliyle çizilir. Kesikli çizgi ikisinin mekanik olarak bağlı olduğunu gösterir. Endüstriyel rölelerde uçlar sık sık 11 (COM), 12 (NC), 14 (NO) diye numaralanır.

Kendiniz deneyin

Önce pini HIGH yapın, sonra lambayı NC'ye alın. Ardından "Transistör, diyot yok" seçip pini LOW yapın ve Mühürleme devresi sekmesine geçin.

Burada pini HIGH ya da LOW yapıp rölenin çekmesini, lambanın NO ve NC uçlarında ne zaman yandığını ve START/STOP butonlu mühürleme devresini deneyebileceğiniz bir alan var. JavaScript ile çalışır; açılmadıysa yukarıdaki çizimler aynı durumları gösteriyor.

Röle Arduino'ya nasıl bağlanır?

Röle bobini Arduino pinine doğrudan bağlanmaz. 5 V'luk bobin 71,4 mA ister, Arduino Uno'daki ATmega328P'nin pin başına mutlak sınırı 40 mA'dir. İki doğru yol var:

Yol Ne gerekir Ne zaman
Röle modülü Kart hazır: röle, sürücü devre, LED, çoğunda optokuplör Hızlı kurulum, ders, prototip
Çıplak röle NPN transistör, baz direnci, bobine ters diyot Kendi kartınızı yapıyorsanız

Çıplak röle: transistör ve diyot

Arduino D7, 470 ohm direnç üzerinden PN2222A transistörün bazına gider; kolektör röle bobinine, bobinin öbür ucu +5 V'a bağlı; bobine ters yönde 1N4007 diyot paralel

Transistör bobin akımını taşır, pin yalnızca ~9 mA baz akımı verir. Diyot şarttır: bobin kapanırken ters yönde bir gerilim sıçraması oluşturur ve diyot olmazsa bu sıçrama transistörü bozabilir. Hesabı ve bacak sırasını transistör yazısında bulabilirsiniz.

Röle modülü pinleri

Tek kanallı röle modülü: Arduino 5V VCC'ye, GND GND'ye, D7 IN'e gider; kartta röle, optokuplör, transistör, diyot, LED ve NO, COM, NC klemensleri var

Arduino kodu: röleyi 2 saniyede bir aç kapat

// Röle modülü: IN ucu D7'de, VCC 5V'ta, GND GND'de.
// Modülünüz HIGH ile çekiyorsa CEK satırını HIGH yapın.
const int ROLE_PINI = 7;
const int CEK = LOW;                          // birçok modül LOW ile çeker
const int BIRAK = (CEK == LOW) ? HIGH : LOW;

void setup() {
  digitalWrite(ROLE_PINI, BIRAK);  // önce "bırak" yaz: açılışta röle tıklamasın
  pinMode(ROLE_PINI, OUTPUT);
}

void loop() {
  digitalWrite(ROLE_PINI, CEK);    // röle çeker: COM, NO'ya geçer
  delay(2000);
  digitalWrite(ROLE_PINI, BIRAK);  // röle bırakır: COM, NC'ye döner
  delay(2000);
}

Röle hızlı açıp kapatma işi için değildir: datasheet yük altında dakikada en fazla 30 işlem verir, PWM ile hız ya da parlaklık ayarlanmaz. Motor hızı için DC motor yazısındaki sürücülere bakın.

Mühürleme devresi nedir?

Mühürleme devresi: STOP normalde kapalı, START normalde açık; START'a paralel K kontağı; K bobini ve lamba paralel. START bırakılmış, akım K kontağından geçiyor

Mühürleme (kendini tutma), START'a bir kez basınca rölenin kendi NO kontağı üzerinden açık kalmasıdır.

  1. START'a basın: akım START'tan bobine gider, röle çeker ve K kontağı kapanır.
  2. START'ı bırakın: akım artık K kontağından gelir, röle bırakmaz.
  3. STOP'a basın: hat kesilir, bobin bırakır, K açılır. STOP'u bırakınca da kapalı kalır.

Elektrik kesilip gelince makine kendiliğinden çalışmaz; yeniden START ister. Bu yüzden makinelerde çok kullanılır. Deneme alanındaki ikinci sekmede "Mühür kontağı" kutusunu kaldırıp farkı görün.

Röle nasıl test edilir?

Multimetreyle üç adımda, devreden sökülmüş rölede:

  1. Bobin direnci: ohm kademesinde A1 ve A2 arası. SRD-05VDC-SL-C için 70 Ω ±%10 (63-77 Ω). Ekranda OL yazıyorsa bobin kopuktur.
  2. Boştaki kontaklar: süreklilik (bip) kademesinde COM ile NC bip öter, COM ile NO ötmez.
  3. Çekili kontaklar: bobine 5 V verin (ör. Arduino'nun 5V ve GND pinleri). "Tık" sesi gelmeli, artık COM ile NO öter, COM ile NC ötmez.

SSR ve reed röle nedir?

Tür Nasıl anahtarlar Artısı Dikkat
Mekanik röle Bobin, palet, kontak Ucuz, kapalıyken sızıntı yok, AC ve DC yük Ses yapar, kontak aşınır
SSR (katı hal rölesi) Optokuplör ve yarı iletken (AC'de triyak, DC'de MOSFET ya da transistör) Hareketli parça yok, sessiz, uzun ömür Isınır, kapalıyken küçük sızıntı akımı, AC ve DC tipi ayrı
Reed röle Cam tüp içinde iki ince metal dil, etrafında bobin Çok küçük ve hızlı (yaklaşık 0,5 ms ile birkaç ms) Yalnızca küçük akımlar

Sık yapılan hatalar

Belirti Sebep Çözüm
Röle çekmiyor ya da kararsız çekiyor Bobin pine doğrudan bağlı (71 mA ister, pin sınırı 40 mA) Modül ya da transistör kullanın
Röle ters çalışıyor Modül LOW ile çekiyor Koddaki CEK değerini değiştirin
Açılışta röle bir an çekiyor pinMode önce yazılmış Önce digitalWrite(BIRAK), sonra pinMode
Lamba hep yanıyor Yük NC'ye bağlı Yükü COM ile NO arasına alın
Transistör kısa sürede bozuldu Bobinde diyot yok Bobine ters yönde 1N4007 takın
Röle "tık" yapıyor ama yük çalışmıyor Yük devresine ayrı güç verilmemiş Kontak sadece anahtardır; yükün kendi kaynağı olmalı

Kaynaklar

Erişim: 17 Ekim 2026