Deneme ve Sunum: Gösteri Günü

Dört ders boyunca sahayı kurdun, robotunu tek koda topladın, görevi kumandayla çözdün ve bir parçasını otonoma verdin. Bugün farklı bir gün. Bugün robotun bir köşede sessizce çalışmıyor; herkesin önünde çalışıyor. Sıra sende olduğunda robotunu başlangıç karesine koyacaksın, Start'a basacaksın ve görevin baştan sona nasıl gittiğini takımın da, diğer takımlar da izleyecek.

Gösteri günü mühendislikte gerçek bir andır. Bir köprü açılışa hazır olduğunda ilk yükü taşırken herkes izler; bir uzay aracı fırlatılmadan önce takımı geri sayımı beraber yapar. Senin gösteri günün de öyle: yaptığın işi ortaya koyuyorsun, dürüstçe puanlıyorsun ve bir daha olsa neyi değiştireceğini söylüyorsun.

Tartış (2 dk): Bir robot bir denemede görevi eksiksiz yapar, sonraki denemede yarısında takılır. Sence bu robot "iyi" mi? İki deneme koşmak, tek deneme koşmaktan neyi daha iyi gösterir?

Görev koşusu: iki deneme (20 dk)

Bugün her takım Depo Görevi'ni iki kez koşar. Neden iki? Çünkü bir robotun tek seferde şanslı bir koşu yapması kolaydır; onu iki kez yapabilmek, robotun gerçekten güvenilir olduğunu gösterir. İki denemenin daha iyi olanı takımın puanı sayılır.

Koşuya başlamadan takım rollerini son bir kez dağıtın. Bu koşuda, modül boyunca kullandığınız dört rol iş başında:

• Sürücü: kumandayı tutar, robotu sürer, Start'a basar.
• Gözcü: sahaya sürücüden daha iyi bakan kişidir; "yük tam önünde", "biraz sola", "park karesindesin" diye seslenir.
• Kayıtçı: kronometreyi Start anında başlatır, robot park karesinde durunca durdurur; süreyi yazar ve Ders 1'de çıkardığınız puan tablosunda her adımı işaretler.
• Kodcu: iki deneme arasında koda gereken küçük ayarı yapar (bir açı, bir faz süresi); koşu sırasında gözcüye yardım eder.

Bir koşu şöyle akar. Robotu başlangıç karesine koy. Herkes hazır olunca Kayıtçı "üç, iki, bir" der, sürücü Start'a basar ve kronometre başlar. Robot sırayla başlangıçtan çıkar, yükü alır, hedefe taşır, bırakır ve park karesine döner. Her adım tamamlandığında Kayıtçı tabloya bir işaret koyar. Robot park edip durunca kronometre durur ve süreyi yazarsınız.

İşte örnek bir puan tablosu. Sizinki Ders 1'de biraz farklı çıkmış olabilir; kendi tablonuzu kullanın.

Bir kural: robot sahadan çıkarsa ya da hedef kutuyu devirirse her seferinde 5 puan ceza yazarsınız (tablodaki ceza satırı, tıpkı Ders 1'deki gibi). Robot bir adımda tamamen takılıp kalırsa koşu orada biter, o ana kadarki puanı yazarsınız. İki deneme arasında koda küçük bir değişiklik yapmak (bir açıyı ayarlamak, bir faz süresini kısaltmak) serbesttir; bu zaten mühendisliğin kendisidir. İki deneme bitince iki toplamın büyüğü takımın puanıdır.

Puan bir sayı, rubrik bir ayna (7 dk)

Puan tablosu görevi kaç adımda tamamladığını söyler ama her şeyi söylemez. İki robot aynı puanı alabilir; biri baştan iyi düşünülmüş sağlam bir robottur, öteki her koşuda farklı davranan şanslı bir robottur. Bu farkı görmek için puanın yanında bir de rubrik kullanırız. Rubrik, bir işi tek bir sayıya sıkıştırmak yerine birkaç ayrı yönden bakan değerlendirme cetvelidir.

Görev robotunu dört yönden değerlendireceğiz. Her yön için üç seviye var: 1 (başlangıç), 2 (çalışıyor), 3 (güçlü).

Buradaki en önemli kelime güvenilirlik. Mühendislikte bir robotun bir kez işi yapması yetmez; her seferinde yapması gerekir. Bir asansör onda dokuz sefer doğru kata giderse ona güvenmezsin. İşte bu yüzden bugün iki deneme koştuk: güvenilirliği tek koşu göstermez, tekrar gösterir.

Şimdi kendi takımını bu cetvelle değerlendir. Dört yönün her biri için dürüstçe 1, 2 ya da 3 ver. Amaç yüksek puan almak değil; robotunun bugün gerçekte nerede durduğunu görmek. Kendine dürüst olmak, mühendisin en zor ve en değerli işidir.

Akran değerlendirme: başka bir takıma bak (15 dk)

Kendi robotuna bakmak zordur, çünkü onu sen kurdun ve her hareketini içten biliyorsun. Başka bir takımın robotuna bakmak ise sana yeni bir göz kazandırır. Bu bölümde takımınla başka bir takımı izleyip onlara geri bildirim vereceksiniz; onlar da size verecek.

Eşleşin: her takım bir başka takımla eşleşir. Sıra sizdeyken onların bir koşusunu dikkatle izleyin ve yukarıdaki rubrikle dört yönü puanlayın. Ama sadece sayı vermek yetmez. İzlerken üç şeyi not alın:

1. Bir şey iyi yaptılar: robotta ya da takım çalışmasında beğendiğin somut bir şey. "Gözcünüz tam zamanında uyardı, robot sahadan çıkmadı" gibi.
2. Bir şey merak ettin: anlamadığın ya da sormak istediğin bir şey. "Yükü neden iki kere denedi?" gibi.
3. Bir öneri: bir daha koşsalar deneyebilecekleri küçük bir fikir. "Park açısını biraz erken kessen tam kareye girerdi" gibi.

Geri bildirimi verirken bir kural var: robotu eleştir, takımı değil. "Bu adım güvenilir değildi" denir; "beceriksizsiniz" denmez. İyi bir mühendis geri bildirimi, karşı takımın bir daha koştuğunda daha iyi olmasına yarayan bir hediyedir.

Geri bildirimleri aldıktan sonra takımınla iki dakika oturun: karşı takımın söylediği "bir öneri" içinde denemeye değer bir şey var mı? Bazen dışarıdan bakan biri, senin dört derstir görmediğin basit bir şeyi bir bakışta yakalar. İşte akran değerlendirmenin asıl gücü budur.

Kapanış yansıması (7 dk)

Gösteri bitti, puanlar yazıldı, geri bildirimler alındı. Şimdi son ve belki de en önemli iş: durup düşünmek. Mühendisler bir projeyi bitirdiğinde her zaman geri dönüp bakar; buna "proje sonu değerlendirmesi" denir. Sen de takımınla oturup şu soruları kendi cümlelerinle cevapla. Yazarsan daha da iyi olur, çünkü yazınca düşünce netleşir.

• En gurur duyduğun an neydi? Bu dört dersin içinde, "işte bunu ben yaptım" dediğin bir an. Robot ilk kez yükü tam bıraktığında mı, otonom faz doğru döndüğünde mi, yoksa takılan bir sorunu tek başına çözdüğünde mi?
• Bir daha olsa neyi farklı yapardın? Baştan başlasan değiştireceğin bir şey. Sahayı başka türlü mü kurardın, kodu daha erken mi birleştirirdin, rolleri başka mı dağıtırdın?
• Bir şeyi ilk denemede yapamayıp sonra yaptığın bir an oldu mu? O an sana ne öğretti?
• Takımında sana en çok yardımı dokunan şey neydi? Bir kişinin bir sözü, bir gözcünün bir uyarısı olabilir.

Bu soruların doğru cevabı yok. Amaç bugünün puanını değil, dört derste nasıl bir mühendis olduğunu görmek. Robot bir daha çalışmasa bile bu düşünceler senin.

Kendi kendini kontrol (5 dk)

Şunları kendi cümlelerinle söyleyebiliyor musun:

• Görevi neden bir kez değil iki kez koştuk, "güvenilirlik" kelimesini kullanarak açıkla.
• Puan tablosu ile rubrik arasındaki fark ne? Biri neyi ölçer, öteki neyi?
• Rubrikteki dört yönden hangisinde takımın en güçlüydü, hangisinde en zayıf?
• Akran değerlendirmede "robotu eleştir, takımı değil" kuralı neden önemli?

Günlük hayat bağı. Bir yemek yarışmasında jüri tabağa tek bir puan vermez; lezzeti, görünüşü, sunuşu ayrı ayrı değerlendirir, sonra bunları birleştirir. Rubrik tam olarak budur: bir işi tek bir "iyi ya da kötü" damgasına sıkıştırmak yerine, birkaç yönden ayrı ayrı bakıp bütünü görmek. Okuldaki bir sunumun, bir projenin ya da ileride bir işin de böyle değerlendirilir.

Erken bitirdiyseniz

• Onur koşusu. Puanlar yazıldıysa, baskı olmadan bir "gösteri koşusu" daha yapın. Bu sefer amaç puan değil; robotunuzu en iyi göründüğü haliyle sınıfa sunmak. Sürücü koşarken bir kişi robotun her adımını yüksek sesle anlatsın.
• Değişiklik günlüğü. İki deneme arasında koda ne değiştirdiğinizi tek tek yazın: hangi satır, neden, işe yaradı mı? Bu liste bir sonraki projenizde başlangıç noktanız olur.
• Sıradaki görevi tasarla. Depo Görevi'ni bitirdiniz. Aynı robotla koşabileceğiniz yeni bir görev düşünün: sahaya ikinci bir yük mü koyarsınız, park karesini mı zorlaştırırsınız, otonoma bir adım daha mı eklersiniz? Kağıda çizin.

Bitirdin

Sekiz modül önce hiç kod görmemiş, elektronik bilmeyen biriydin. Bugün kendi robotunu kurdun, sürdün, bir mekanizma çalıştırdın, ekrana durum yazdırdın, kumandayı bıraktın ve robotuna bir görevi tek başına yaptırdın. Sonra da bunu bir takımla, herkesin önünde, dürüstçe puanlayarak gösterdin. Bu küçük bir iş değil.

Robotun burada bitmiyor. Aynı şasi, aynı kod iskeleti, aynı hook'lar yeni parçaları, yeni sensörleri, yeni görevleri taşıyabilir. Öğrendiğin her şey bir sonrakinin tabanı. Daha fazla modül eklemeye devam ediyoruz.